آداب پس از خوردن غذا

آداب سفره در فرهنگ اسلامی

آداب پس از غذا

در شريعت اسلام سفره و نعمت هاي درون آن از اهميت فوق العاده اي برخوردار است. به همين علت خوردن خورده هاي نان و غذاي در سفره مورد تأكيد قرار گرفته و عامل رفع فقر معرفي گرديده است.

محمدمهدی فجری

آداب پس از غذا


1. لزوم شكرگذاري پس از صرف غذا

لزوم شكرگذاري به درگاه خدا پس از تناول غذا از دستورات قرآن كريم است. اين كتاب آسماني به انسان هاي مؤمن دستور مي دهد كه ضمن استفاده از نعمت هاي پاك و حلال – كه موافق طبع و فطرت سالم انساني است و براي شما آفريده شده است – شكر خداوند متعال را بجا آوريد:« أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَ اشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ ؛[1] اي كساني كه ايمان آورده ايد! از نعمت هاي پاكيزه اي كه به شما روزي داده ايم، بخوريد و شكر خدا را بجا آوريد، اگر او را پرستش مي كنيد!

گرچه اين آيه شريفه همه نوع خوردني را شامل مي شود؛ اما غذا خوردن بهترين مصداق آن است. امام حسن(علیه السلام) ضمن بيان دوازده خصلت از آداب غذا خوردن، به دو خصلت شكر و رضا تصريح مي نمايد.[2] رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) در بيان اهميت شكرگذاري از نعمت خدادادي بيان زيبايي دارد كه مي فرمايد: الطَّاعِمُ الشَّاكِرُ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ كَأَجْرِ الصَّائِمِ الْمُحْتَسِبِ؛[3] كسي كه غذا مي خورد و شكر خدا را مي گويد، مانند كسي است كه در راه خدا روزه مي گيرد.

بر همين اساس حضرت علي(علیه السلام) به كميل مي فرمايد: اي كميل! هر گاه غذايت به پايان رسيد شكر خدا را بر آنچه بر تو روزي نموده بجا بياور، و با صداي بلند شكر كن تا ديگران هم شكر گويند و اجر تو زياد شود. [4]

در سيره معصومين(علیهم السلام) نيز شكرگذاري از نعمت خداوندي پس از هر طعام مشاهده مي شود. به عنوان نمونه رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) پس از صرف غذا مي فرمود: إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ فَقُلْ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا نِعْمَةً مَشْكُورَةً؛[5] چون سفره را برچينند بگو: سپاس آفريدگار عالميان را، بار خدايا اين سفره را براي من نعمت مشكور قرار ده! ؛ يعني توفيق شكر را به من عنايت كن!

چه عادت پسنديده اي است كه در برخي شهرهاي كشورمان پس از صرف غذا، دعاي سفره كه مشتمل بر حمد الهي و دعا مي باشد خوانده مي شود و حاضرين بر سفره قبل از خواندن دعا از كنار سفره برنمي خيزند.




2. احترام خورده هاي درون سفره

در شريعت اسلام سفره و نعمت هاي درون آن از اهميت فوق العاده اي برخوردار است. به همين علت خوردن خورده هاي نان و غذاي در سفره مورد تأكيد قرار گرفته و عامل رفع فقر معرفي گرديده است.[6] از ديدگاه معصومين (علیهم السلام) احترام نعمت هاي سفره تا به دانجا است كه امام صادق (علیه السلام) در حديثي مي فرمايد: پدرم ناراحت مي شد از اينكه بخواهد دستش را كه آغشته به غذا بود با دستمال پاك كند؛ بلكه به خاطر احترام غذا دست خود را مي مكيد و اگر كودكي در كنار او بود و چيزي در ظرفش باقي مانده بود، ظرف او را پاك مي كرد، و حتي خودش مي فرمود: گاه مي شود غذاي كمي از سفره بيرون مي افتد و من به جستجوي آن مي پردازم، به حدي كه خادم منزل مي خندد (كه چرا دنبال يك ذره غذا مي گردم) سپس اضافه مي فرمود: جمعيتي پيش از شما مي زيستند كه خداوند به آنها نعمت فراوان داد؛ اما ناشكري كردند و مواد غذايي را بی جهت از ميان بردند و خداوند بركات خود را از آنها گرفت و به قحطي گرفتارشان ساخت. [7]




3. پاكيزگي دندان ها

يكي ديگر از دستورات اسلام، پاكيزگي دهان و دندان از هر ماده غذايي است. به همين علت تأكيد دين بر مسواك نمودن و خلال نمودن دندانها پس از صرف غذا به حدي است كه امام صادق(علیه السلام) مي فرمايد: نَزَلَ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) بِالسِّوَاكِ وَ الْحِجَامَةِ وَ الْخِلَالِ؛[8] مسواك كردن و حجامت و خلال نمودن دندان را جبرئيل(علیه السلام) نازل نمود.

در سخنان ائمه هدی (علیه السلام) خلال نمودن باقي ماندة غذاها موجب سلامت دهان و دندان و جلب روزي معرفي شده است.[9] اهميت اين موضوع به حدي است كه امام كاظم(علیه السلام) مي فرمايد: تَخَلَّلُوا فَإِنَّهُ لَيْسَ شَيْ ءٌ أَبْغَضَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ مِنْ أَنْ يَرَوْا فِي أَسْنَانِ الْعَبْدِ طَعَاماً؛[10] دندانهايتان را خلال نماييد كه هيچ چيز در نزد ملائكه مبغوض تر از اين نيست در لابه لاي دندانهاي انسان غذا ببينند.

همچنين مضمضه نمودن مقداري آب پس از خلال سفارش شده است.[11]اين در حالي است كه قرون متمادي جامعه غرب از فوايد و آثار مسواك بي اطلاع بوده و گاه از وجود آن در ميان مسلمانان اظهار تنفر مي كرده اند. مستر همفر جاسوس برجستة انگليسي[12] در كشورهاي اسلامي در خاطرات خود مي نويسد: ... مخصوصاً از مسواك آنها سخت ناراحت بودم. مسواك (خلال) قطعه چوبي است كه مسلمان ها – به منظور تنظيف دندانهايشان – پيش از وضو وارد دهان مي كنند و من معتقد بودم كه اين چوب براي دندانها و دهان زيان آور است. [13]





پی نوشت:

[1]. بقره / 172.

[2]. المحاسن، ج‏2، ص‏459.

[3]. الكافي، ج‏2، ص‏94.

[4]. بشارة المصطفي، عماد الدين طبري، چاپ كتابخانه حيدريه، نجف، 1383 ق، ص‏25.

[5]. مكارم الاخلاق، ص‏144.

[6]. سفينة البحار، شيخ عباس قمي، دار الاسوه، اول، 1414 ق، ج‏1، ص‏110.

[7]. تفسير نمونه، ج‏11، ص‏435 – 436.

[8]. من لا يحضره الفقيه، ج‏1، ص‏52.

[9]. مكارم الاخلاق، ص‏153.

[10]. بحار الأنوار، ج‏63، ص‏436.

[11]. صحيح بخاري، تحقيق الشيخ عبد العزيز، دار الفكر، 1414 ق، ج‏6، ص‏263.

[12]. مستر همفر در سال 1370 ميلادي از طريق انگلستان عازم كشورهاي مصر، عراق، ايران، عربستان و تركيه (عثماني) فرستاده شد تا اطلاعات كافي را براي ايجاد تفرقه ميان مسلمين و گسترش تسلط بر كشورهاي اسلامي جمع آوري كند.

[13]. خاطرات مستر همفر، دكتر ج‏. خ، ترجمه علي كاظمي، كانون نشر انديشه هاي اسلامي، قم، دوم، 1369 ش، ص‏24.



منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره 167 .

ادامه مطلب ....



http://ift.tt/1nFmvTa



منبع:انجمن هاي سياسي مذهبي فرهنگي نورآسمان



تبادل لينك