رسم و رسوم ايراني در شب چله
شبي به بلنــــداي يلدا
شبي به بلنــــداي يلدا
نميخواهم آرزوهايم به بلنداي شب يلدا باشد، تو باشي و من، يك انار فاصلهمان.
اين حكايت بلندترين شب سال است. همان شبي كه انگار يك دقيقهاي كه اضافه ميشود به اندازه يك قرن ميگذرد عليالخصوص براي كودكان كه تمام غصهشان فردا و مدرسه رفتن است. يلدا همان شبي است كه در ادامه روش گذشتگان دور همديگر جمع ميشويم و انار، آجيل و شيريني ميخوريم تا سياهي شب را بگذرانيم و به روشنايي روز برسيم.
اگرچه امسال ايرانيان به احترام وفات حضرت محمد (ص) كه با شب يلدا مقارن شده است، جشن و شادي ندارند و حرمت نگه ميدارند.
ايران كشوري با فرهنگي غني است كه مردمانش بنا به ذوق و سليقه و طبيعت منطقهاي كه در آن زيست ميكنند هر يك براي برگزاري سنتهاي كهن آداب خاص خود را دارند. آيين شب يلدا يا شب چله، خوردن آجيل مخصوص، هندوانه، انار، شيريني و ميوههاي گوناگون است كه همه جنبه نمادين دارند و نشانه بركت، تندرستي، فراواني و شادكامي هستند. علياكبر دهخدا، مراسم شب يلدا را اينگونه تعريف ميكند: «شب چله بلندترين شب سال است كه ايرانيان آن را از ديرباز مبارك ميدانستند. در اين شب ايرانيان با گردآمدن دور آتش، رقص و پايكوبي اين شب را جشن ميگرفتند. آنگاه سفرهاي فراخ و گشاده ميگسترانيدند كه روي آن آتشدان، عطردان و خوراكيهاي گوناگون ازجمله خوراكيهاي فصلي و خوردنيهاي غيرنوشيدني مانند نان، شيريني، حلوا و گوشت قرباني بود.»
برگزاري مراسم شب يلدا در نقاط مختلف ايران
يلدا نخستين شب زمستان و شب آخر پاييز، بلندترين شب سال است، ايرانيان پيشينه درازش را به ايزد مهر«ميترا» پيوند ميزنند، ايزدي كه دارنده هزارچشم و هزارگوش، دارنده دشتهاي فراخي است كه از سنگ زاده ميشوند. در اين شب ميوههاي گوناگوني تناول ميشود كه هر كدام بار معنايي خاصي دارد. هندوانه كه يادآور گرماي تابستان و فرونشاندن عطش است. انار نماد تناسل نسل و زايش است و شبچرههايي كه با شكستن آن شادي را با خود به همراه ميآورد و دمي همه را از حرف زدن باز ميدارد.
مراسم شب يلدا به عنوان يكي از آيينهاي كهن ايراني در شهرهاي مختلف با آداب متفاوتي برگزار ميشود.
شب يلدا در خراسان به «شب چله» معروف و داراي پيشنيه ديرينهاي است و مردم در اين شب با شركت در شبنشينيهاي طولاني و خوردن انواع ميوه و تنقلات سعي در بهتر گذراندن طولانيترين شب سال دارند. مردم اين منطقه براي استقبال نخستين روز از سردترين فصل سال تا آنجا كه توان مالي دارند، در خريد ميوههاي مخصوص شب يلدا مانند هندوانه، انار و خربزه كوتاهي نميكنند. بردن هديه به خانه عروس با عنوان «شب چلهاي» از ديگر مراسم شب يلدا در استان خراسان به ويژه مناطق جنوبي اين استان است. در اين شب براي دختراني كه به تازگي نامزد شدهاند، ازسوي خانواده داماد هدايايي فرستاده ميشود و خانوادههاي عروس و داماد دور هم جمع ميشوند. در اين شب افراد با جمع شدن در خانه بزرگ فاميل، خواندن شعر و داستان، خوردن شيريني، آجيل و انواع تنقلات، بلندترين شب سال را تا پاسي از شب بيدار ميمانند.
حافظ خواني در شب چله
شيرازيها به شب يلدا شب چله ميگويند و در اين شب كه طولانيترين شب سال است مراسمي خاص دارند. شيرازيها زمستان را بدينترتيب قسمت ميكنند: از اول دي تا دهم بهمن را چله بزرگ از دهم بهمن تا اول اسفند را چله كوچك و از اول اسفند تا آخر اسفند را چله پيرزن ميگويند، همچنين چهار روز آخر چله بزرگ و چهار روز اول چله كوچك را (چهار چهار) ميگويند كه اوج سرما را دراين ۸ روز ميبينيم. در شب چله در شيراز مراسم حافظ خواني برقرار است. اگرچه اين رسم در ساير نقاط ايران هم برگزار ميشود و در انتهاي شب تفالي به ديوان شيخ شيراز ميزنند.
برگزاري شب يلدا در استان مازندران
در مازندران شب يلدا بسيار با اهميت و گرامي داشته ميشود. در اين شب همه مردم به خانه پدربزرگها و مادربزرگها رفته و ضمن دور همنشيني و خواندن فال حافظ و فردوسي خواني به خوردن تنقلات و ميوهجات خصوصا انار و هندوانه و ازگيل ميپردازند و با خوردن و نوشيدن و شنيدن صحبتها و داستانهاي بزرگترها شب را به صبح ميرسانند و معتقدند كه صبح بعد از يلدا روز پيروزي خورشيد بر سياهي و تاريكيهاست.
تهران، شب چله و ميوههاي خشك
جعفر شهري در كتاب تهران قديم نوشته است: «تهرانيها با ميوههاي تازه فصل پاييز و ميوههاي خشكشده تابستان و آجيل از مهمانان پذيرايي ميكردند و معتقد بودند كه خوردنيهاي سفره شب يلدا مثل خوراكيهاي پاي سفره هفتسين، ميتواند طبيعت گرم را سرد، طبيعت سرد را گرم كند. به اين صورت كسانيكه از گرميمزاج رنج ميبردند، هندوانه و انار و كساني كه از سردمزاج بودنشان ناراحت بودند توت، كشمش و خرما ميخوردند.» آجيل شب يلدا نيز از ديگر تنقلات تهرانيها بود كه تركيب آن نشاني از اعتقاد و تجربه اهالي تهران قديم به خواص گوناگون ميوههاي خشك شده بود كه به عنوان «آخشيج» (تضادها) كاربرد داشت.
از ديگر سرگرميهاي خانوادههاي تهران در آن شب قصهگويي و داستانسرايي بزرگترهاي خانواده براي كوچكترها پاي كرسي بود؛ از جمله داستانهايي كه در آن شب نقل ميشد شامل قصه خير و شر، سنگ صبور، ماهپيشوني و... بود.
اين جشن باستاني در سال ۱۳۸۸ در فهرست ميراث معنوي كشور با هدف حفاظت، ترويج و انتشار فرهنگي نيز با قدمتي بالاي هشت هزار سال به ثبت رسيد. امروز هم ايرانيان در سراسر جهان اين جشن زيبا را در كنار يكديگر برگزار ميكنند و به خواندن شاهنامه و گرفتن فال حافظ ميپردازند.
ادامه مطلب ....
http://ift.tt/1zwkxgI
منبع:انجمن هاي سياسي مذهبي فرهنگي نورآسمان
تبادل لينك
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر